Quyền và nghĩa vụ lao động của công dân

Bài 10 QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ LAO ĐỘNG CỦA CÔNG DÂN

MỤC TIÊU:

• Phân tích tầm quan trọng của lao động.
• Nêu quy định pháp luật về quyền, nghĩa vụ lao động của công dân và lao động chưa thành niên.
• Nêu quyền, nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng lao động.
• Tích cực tham gia lao động phù hợp lứa tuổi.

MỞ ĐẦU Lao động là hoạt động có mục đích của con người ... nhân tố quyết định sự tồn tại, phát triển của đất nước.

KHÁM PHÁ

1. Vai trò của lao động đối với đời sống con người

Ví dụ máy hơi nước của Giêm Oát (Năm 1769) đã chuyển từ lao động thủ công sang cơ giới, mở đường công nghiệp hoá.

2. Quy định pháp luật về quyền và nghĩa vụ lao động của công dân

• Hiến pháp 2013 (sửa đổi 2025): quyền làm việc, quyền nghỉ ngơi, điều kiện an toàn; cấm cưỡng bức lao động, dùng nhân công dưới tuổi; trân trọng trẻ em.
• Trường hợp: người cha chọn nghề yêu thích của con (thích trang điểm), anh T đi làm sau đại học.

3. Lao động chưa thành niên (Bộ luật Lao động 2019)

• Điều 143: người dưới 18 tuổi.
• Điều 144: chỉ làm việc phù hợp sức khoẻ.
• Điều 145: dưới 15 tuổi cần hợp đồng bằng văn bản, giờ làm không ảnh hưởng học.
• Điều 146: thời giờ làm việc: dưới 15 tuổi không quá 04h/ngày, 20h/tuần; 15-18 tuổi không quá 08h/ngày, 40h/tuần.
• Điều 147: cấm công việc và nơi làm việc nặng nhọc, độc hại; công việc hóa chất, nổ, hầm lò, môi trường nguy hại.

4. Quyền và nghĩa vụ cơ bản của người lao động

• Quyền: làm việc, không bị phân biệt đối xử, có lương phù hợp, bảo hộ an toàn, từ chối công việc nguy hiểm, đơn phương chấm dứt hợp đồng, đình công.
• Nghĩa vụ: thực hiện hợp đồng, kỉ luật, chấp hành pháp luật lao động, BHXH/BHYT/BHTN.
• Trường hợp: Chị X khiếu nại điều kiện làm việc; Anh H chấp hành kỉ luật.

5. Quyền và nghĩa vụ cơ bản của người sử dụng lao động

• Quyền: tuyển dụng, quản lí, điều hành, khen thưởng, xử lí vi phạm.
• Nghĩa vụ: thực hiện hợp đồng, thỏa ước, tôn trọng danh dự nhân phẩm.
• Trường hợp: ông M không ký HĐLĐ và đuổi việc; bà K quản lý tốt.

6. Hợp đồng lao động Điều 13: Hợp đồng là thoả thuận về việc làm có trả công, điều kiện, quyền và nghĩa vụ. Điều 21: nội dung chủ yếu gồm thông tin hai bên, công việc, thời hạn, lương, thời giờ, trang bị bảo hộ, BHXH/BHYT/BHTN, đào tạo...

7. Em có thể thấy:

• Mọi người có quyền lao động và cũng có nghĩa vụ lao động.
• Cấm sử dụng lao động trẻ em trái tuổi, trái nghề nguy hiểm.

LUYỆN TẬP

• Đánh giá các ý kiến đúng sai về lao động.
• Phân tích vi phạm: trả công thấp không công bằng, trốn lao động công ích, không sử dụng bảo hộ...

VẬN DỤNG

• Tư vấn anh K (15 tuổi) cần việc làm phù hợp.
• Khuyên bạn N về chia sẻ việc nhà.
• Hướng dẫn bạn P lập hợp đồng lao động với nội dung cơ bản.