Cuộc cải cách của Minh Mạng (nửa đầu thế kỉ XIX)
Cải cách Minh Mạng tập trung vào hành chính, thống nhất địa phương và hoàn thiện cơ quan tham mưu trung ương.
Hiểu bài
Bối cảnh và trọng tâm
Triều Nguyễn quản lí lãnh thổ rộng từ Bắc vào Nam, nhưng dưới thời Gia Long bộ máy nhà nước chưa hoàn thiện và thiếu thống nhất. Ở địa phương còn tồn tại Bắc Thành và Gia Định Thành, biểu hiện tính phân quyền. Minh Mạng tiến hành cải cách nhằm tập trung quyền lực và hoàn thiện bộ máy nhà nước; trọng tâm là hành chính.
Lược đồ hành chính Việt Nam sau cải cách Minh Mạng, chia nhiều tỉnh từ Bắc vào Nam, có ký hiệu kinh đô Phú Xuân và chú giải đơn vị hành chính. SGK trang 70
Ở trung ương, năm 1820 Thị thư viện được đổi thành Văn thư phòng; năm 1829 thành lập Nội các, làm cơ quan hành chính trung ương, chuyển nhận công văn, khởi thảo chế cáo và lưu giữ văn bản. Năm 1834, Cơ mật viện được lập làm cơ quan tư vấn tối cao cho nhà vua về quân sự. Nội các và Cơ mật viện là hai cơ quan tham mưu, tư vấn về hành chính, chính trị, an ninh và quân sự. Minh Mạng cũng hoàn thiện chức năng Lục Bộ và cải tổ các cơ quan chuyên môn.
Kết quả và ý nghĩa
Cải cách xây dựng chế độ quân chủ trung ương tập quyền cao, thống nhất đơn vị hành chính địa phương, làm bộ máy gọn và chặt chẽ, phân định chức năng cụ thể. Cuộc cải cách hoàn thành thống nhất đất nước về hành chính; cách phân chia đơn vị hành chính cấp tỉnh là một di sản có giá trị đến ngày nay.