Khái quát về chất liệu màu bột (hoặc chất liệu tương đương)

Môn: Mĩ thuậtKhối: Lớp 12Nguồn: 8 trang sáchCập nhật: 23/07/2026

Tóm tắt: Phần này trình bày đặc điểm chất liệu màu bột, quy trình pha trộn, cách cầm bút và một số kĩ thuật cơ bản, kèm theo gợi ý chuẩn bị bề mặt, bố cục thao tác vẽ, thảo luận phản hồi và vận dụng thực hành.

Đọc trong sách

Nội dung bài học

EM CÓ BIẾT: Màu bột được xem là một trong những chất liệu tạo hình đầu tiên sử dụng trong trang trí, vẽ. Người cổ đại đã tạo ra chất liệu tương tự như màu bột bằng than củi và quặng sắt để có thể vẽ trên vách hang động.

Ngày nay, màu bột là chất liệu được sử dụng khá phổ biến trong thực hành mĩ thuật như:

  • Sáng tác trong mĩ thuật tạo hình.
  • Trang trí trong lĩnh vực mĩ thuật ứng dụng,…

Bảng so sánh màu bột sử dụng trong công nghiệp và mĩ thuật

Thành phầnMàu bột trong công nghiệpMàu bột trong mĩ thuật
Thành phầnDạng bột được điều chế từ quặng hoặc được tổng hợp từ khoáng chất,…Dạng bột được tạo ra từ các hợp chất hữu cơ có đặc tính sắc tố.
Lĩnh vực sử dụngSản xuất sản phẩm công nghiệp và vật liệu xây dựng,…Sử dụng trong thực hành, sáng tạo hội hoạ và nhiều lĩnh vực trang trí khác.
Cách sử dụngPha với nguyên liệu sản xuất để tạo màu cho sản phẩm.Pha với nước và keo, vẽ trực tiếp lên giấy, toan vẽ,…
Khuyến cáoDo chứa một số ion kim loại độc hại như chì, cadmium, chromium,… nên có hại cho sức khỏe khi tác động trực tiếp hoặc hít phải.Sử dụng an toàn khi tiếp xúc gần.

Cách sử dụng màu bột Để thực hành vẽ màu bột cần lưu ý quá trình nghiên và sử dụng màu bột:

Bước 1: Lấy một lượng màu vừa đủ theo nhu cầu sử dụng hoà cùng keo

Bước 2: Dùng bay trộn và nghiền đều

Bước 3: Thêm nước vừa đủ, dùng bút lông trộn đều để được hỗn hợp màu, keo, nước phù hợp

Cách sử dụng bút trong thực hành vẽ chất liệu màu bột (hoặc chất liệu tương đương) Cách cầm bút vẽ có thể linh hoạt trong quá trình sử dụng nhằm phù hợp nhất với ý định thể hiện.

Một số kĩ thuật trong thực hành chất liệu màu bột (hoặc chất liệu tương đương)

  • Kĩ thuật ướt trên ướt: Đây là kĩ thuật thường được sử dụng để miêu tả những bề mặt mềm mại, đem lại cảm giác mỏng, chuyển nhẹ nhàng cho lớp màu.

Cách thực hiện: Ngay dưới lớp màu đã có, dùng bút lông mềm chứa hỗn hợp màu khác kéo đều liên tục đem lại sự hoà trộn trực tiếp trên bề mặt.

  • Kĩ thuật vẽ chồng lớp: Đây là kĩ thuật đem lại cảm giác khoẻ khoắn, dứt khoát, đồng thời cũng đem lại cảm giác dày dặn cho bề mặt tranh.

Cách thực hiện: Sau khi mảng màu se lại, dùng bút để thêm lớp màu khác theo hướng lựa chọn để thể hiện.

EM CÓ BIẾT:

  • Vẽ các lớp: Đối với màu bột không nên chồng quá nhiều màu bởi nếu lớp màu quá dày sẽ dễ bị bong hoặc có vết nứt trên bề mặt tranh khi khô.

  • Cách làm cho màu bột không thấm nước: Trộn màu bột với màu acrylic sẽ giúp bề mặt tranh không thấm nước, nhưng điều này khiến tranh có độ bóng so với khi chỉ sử dụng màu bột theo cách thông thường.

  • Kĩ thuật tạo vệt bút: Với mỗi loại bút được sử dụng, chất cảm tạo ra trên bề mặt tranh là khác nhau, đem lại sự độc đáo cho bức tranh.

Gợi ý cách thể hiện một bài vẽ bằng chất liệu màu bột

  • Bồi giấy

Bước 1. Lựa tờ giấy đặt vào bảng vẽ, mỗi chiều của tờ giấy có độ dài hơn bảng khoảng 3 cm

Bước 2. Bôi hồ vào các cạnh của bảng

Bước 3. Dùng khăn ướt xoa đều nước trên bề mặt tờ giấy

Bước 4. Lật ngược bảng và gấp mép giấy vào phần keo đã bôi

Bước 5: Việc bồi giúp bề mặt tờ giấy căng và không bị chùng khi vẽ màu

– Thực hành vẽ

  1. Phác hình tạo bố cục

  2. Vẽ các mảng chính

  3. Lựa chọn hoa sắc cho tổng thể bức tranh

  4. Vẽ các chi tiết, tạo sự hấp dẫn cho bức tranh

  5. Điều chỉnh sắc độ và hoàn thiện bức tranh

THẢO LUẬN Trao đổi về đặc điểm, kĩ thuật thể hiện tranh chất liệu màu bột theo các câu hỏi gợi ý sau:

  • Khi thực hành chất liệu màu bột, bạn gặp những khó khăn gì trong diễn tả sắc độ?
  • Khi thực hành vẽ tranh, kĩ thuật sử dụng chất liệu màu bột khác gì với những chất liệu màu mà bạn đã biết?
  • Khi xem một bức tranh chất liệu màu bột, bạn có cảm nhận như thế nào?

VẬN DỤNG Sử dụng màu bột (hoặc chất liệu tương đương) trang trí một vật dụng mà em yêu thích.

Gợi ý học bài

Được biên soạn

Bắt đầu bằng việc so sánh nhanh hai nhóm ứng dụng của màu bột để học sinh nhận ra tính chất an toàn và chất liệu. Tiếp đó tổ chức 4 chặng: (1) chuẩn bị hỗn hợp, (2) chọn dụng cụ, (3) thử kĩ thuật ướt trên ướt và chồng lớp, (4) luyện vẽ theo bố cục từ bồi giấy đến hoàn thiện. Chuyển từ mô tả sang thảo luận bằng các câu hỏi ở cuối mục để giúp học sinh rút kinh nghiệm trước khi làm bài vận dụng.

Kiến thức cần nhớ

  • nguồn gốc và vai trò của màu bột trong mỹ thuật
  • phối trộn keo và nước
  • kĩ thuật ướt trên ướt
  • kĩ thuật vẽ chồng lớp
  • kĩ thuật vệt bút
  • bồi giấy
  • từng bước của một bài vẽ thực hành

Từ vựng

màu bột
Chất liệu tạo hình có thể tạo bề mặt mịn, đục, cần pha với keo và nước trước khi vẽ.
bồi giấy
Làm căng giấy bằng keo và nước, giúp mặt giấy không chùng khi vẽ màu bột.
kĩ thuật ướt trên ướt
Kéo bút lông mềm trên bề mặt có lớp màu đang ướt để tạo phối màu mềm mại, chuyển nhẹ.
kĩ thuật chồng lớp
Vẽ thêm lớp màu sau khi mảng trước se lại để tạo cảm giác dày dặn và sắc độ chắc hơn.
vệt bút
Hiệu ứng được tạo bằng lượng màu đặt lên đầu bút ẩm/khô và hướng vẽ theo ý đồ tạo nhịp bề mặt.

Tự kiểm tra

Nếu trộn quá nhiều keo, bề mặt màu bột sẽ như thế nào?

Màu có xu hướng đanh lại và mất sự trong trẻo.

Theo gợi ý bồi giấy, công việc gấp mép giấy nhằm mục đích gì?

Để bề mặt giấy căng và không bị chùng khi vẽ màu.

Vì sao khi vẽ nhiều lớp không nên chồng quá dày?

Lớp quá dày dễ bong hoặc bị nứt khi khô.