Di sản kiến trúc

BÀI 1 DI SẢN KIẾN TRÚC

Yêu cầu cần đạt

• Hiểu được đặc điểm, giá trị thẩm mỹ của công trình, di sản kiến trúc.
• Biết sử dụng một số kĩ năng tạo hình để mô phỏng công trình, di sản kiến trúc.
• Phân tích, đánh giá được giá trị thẩm mỹ và công năng của công trình, di sản kiến trúc.
• Biết cảm thụ và có ý thức ứng xử văn minh khi tham quan công trình, di sản kiến trúc.

KHÁM PHÁ

Ở Việt Nam, trải qua các giai đoạn hình thành và phát triển, di sản kiến trúc nằm trong di sản văn hoá vật thể, được tạo dựng, trao truyền qua nhiều thế hệ. Trong đó, công trình kiến trúc, nghệ thuật, quần thể kiến trúc, tổng thể kiến trúc đô thị và địa điểm cư trú có giá trị tiêu biểu cho một hoặc nhiều giai đoạn phát triển kiến trúc, nghệ thuật là một trong các tiêu chí của di tích lịch sử – văn hoá. Như vậy, di sản kiến trúc không chỉ là một công trình kiến trúc mà có thể là cả một khung cảnh đô thị hoặc nông thôn có dấu tích của một nền văn minh riêng, minh chứng cho sự phát triển lịch sử kiến trúc và nhân loại.

Sơ đồ phân loại di sản kiến trúc

• Theo tính chất: Di sản kiến trúc – đô thị; Di tích lịch sử / cách mạng; Danh lam, thắng cảnh; Di tích khảo cổ học.
• Theo cấp độ (giá trị và cấp xếp hạng): Di sản thế giới – giá trị đặc biệt; Cấp quốc gia – giá trị cao; Cấp địa phương (Tỉnh/Thành phố) – có giá trị.
• Theo vật liệu cấu thành: Gỗ; Gạch, đá; Vật liệu khác (bê tông, kính, thép,...).
• Theo chức năng: Đô thị cổ; Kiến trúc quân sự; Kiến trúc nhà ở; Kiến trúc công cộng và tôn giáo; Các loại khác: cầu, làng mộ,...
• Theo tình trạng: Tương đối nguyên vẹn; Đỗ nát một bộ phận; Dạng phế tích; Chỉ còn vết tích.
• Theo thời kì lịch sử: Thời tiền sử, thời Bắc thuộc, thời Lý - Trần, Lê - Mạc, Trịnh - Nguyên, Pháp thuộc.

Di sản kiến trúc là gì? Nêu một số ví dụ minh họa.

Yếu tố tác động đến tính toàn vẹn di sản kiến trúc

Yếu tố chủ quan

• Bị bỏ hoang: thiếu nguồn tài chính, thiếu cộng đồng và chính phủ quan tâm; nguyên nhân khác: chiến tranh, xung đột, thiếu nhận thức, thiên tai kéo dài.
• Sai sót trong tính toán: cấu tạo chịu lực kém do tính toán không đúng; thiếu sót chọn vật liệu; tác động biến dạng do lực kéo lâu dài.
• Tác động của con người: chiến tranh, thay đổi chính quyền, sửa chữa tuỳ tiện, thay đổi công năng, thay đổi hình dáng theo thị hiếu, lấn chiếm trái phép hoặc đào bới cổ vật, chăm nom bảo tồn không đúng cách.

Thành cổ Pan-mi-ra (Palmyra), Xi-ri (Syria) từng là di sản được UNESCO công nhận, đã bị tàn phá bởi Tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) vào năm 2015.

Những nguyên nhân tác động đến tính toàn vẹn của di sản kiến trúc tại địa phương nơi em ở là gì?

Xếp hạng di sản kiến trúc

Việc xếp hạng di sản kiến trúc dựa trên giá trị có ý nghĩa trong việc:

• Xác lập cơ sở pháp lý để bảo vệ di tích;
• Xác định trách nhiệm của từng cấp trong việc bảo vệ và phát huy giá trị của di tích;
• Tạo điều kiện cho tổ chức và cá nhân tham gia vào công tác bảo tồn và phát huy giá trị của di tích.

Theo Luật Di sản văn hoá, các di tích lịch sử – văn hoá, danh lam thắng cảnh (gọi chung là di tích) được phân làm ba hạng: di tích cấp tỉnh, di tích cấp quốc gia và di tích quốc gia đặc biệt. Ở cấp độ toàn cầu, các di tích còn có thể được công nhận là di sản văn hoá thế giới theo tiêu chí của UNESCO.

• Di tích cấp tỉnh: có giá trị tiêu biểu của địa phương.
• Di tích cấp quốc gia: có giá trị tiêu biểu của quốc gia.
• Di tích quốc gia đặc biệt: giá trị đặc biệt tiêu biểu của quốc gia, do Thủ tướng Chính phủ quyết định trên cơ sở lựa chọn của Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch.

Ví dụ minh họa trên sách:

• Đình Quá Giang, Đà Nẵng (cấp tỉnh năm 2013).
• Đình Nguyễn Trung Trực, An Giang (cấp quốc gia năm 1988).
• Dinh Độc Lập, TP. Hồ Chí Minh (cấp quốc gia đặc biệt năm 2009).
• Thành nhà Hồ, Thanh Hoá (Di sản văn hoá thế giới năm 2011).

Ngoài ra, di sản kiến trúc còn có thể phân loại theo vật liệu xây dựng, giai đoạn lịch sử, tình trạng bảo tồn.

EM CÓ BIẾT: Gợi ý mô hình di sản kiến trúc Khuê Văn Các bằng vật liệu sẵn có

1. Chuẩn bị tư liệu về công trình cần mô phỏng
2. Chuẩn bị dụng cụ và phác thảo các bộ phận của công trình đó
3. Cắt rời các bộ phận của công trình
4. Vẽ chi tiết từng bộ phận
5. Lên màu cho từng bộ phận
6. Lắp ráp các bộ phận
7. Hoàn thiện toàn bộ công trình
8. Làm mô hình cảnh quan xung quanh công trình với cây xanh, thảm cỏ, tường bao,...
9. Hoàn thiện mô hình công trình di sản kiến trúc với cảnh quan xung quanh

Hãy mô phỏng vẻ đẹp của một công trình, di sản kiến trúc em yêu thích.

THẢO LUẬN

• Giá trị thẩm mỹ và công năng của di sản kiến trúc thể hiện trong sản phẩm mô hình của bạn như thế nào?
• Vẻ đẹp của di sản kiến trúc nói chung và ở sản phẩm mô phỏng của bạn được thể hiện ở những yếu tố nào?
• Theo bạn, trong các yếu tố tác động đến di sản kiến trúc, yếu tố nào nguy hại nhất? Vì sao?

VẬN DỤNG

• Lập thư mục di sản kiến trúc tại địa phương nơi em sinh sống.
• Tìm hiểu và lập danh sách các bước cơ bản để bảo tồn di sản kiến trúc tại địa phương.
• Viết bài luận giới thiệu, quảng bá về vẻ đẹp của di sản kiến trúc mà em thích.
• Có thể đưa ra sản phẩm mĩ thuật của học sinh như Quảng trường Ba Đình; Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh; Đài tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ Bắc Sơn; Khu Di tích Hoàng thành Thăng Long; Cột cờ Hà Nội; Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia Chùa Am – Cây Đê (Thanh Ninh Tự).