Thiết kế bào tồn di sản kiến trúc

BÀI 2 THIẾT KẾ BẢO TỒN DI SẢN KIẾN TRÚC

Yêu cầu cần đạt

• Nhận biết được đặc điểm bảo tồn di sản kiến trúc.
• Xác định được di sản kiến trúc cần bảo tồn để thực hành dự án, sản phẩm mĩ thuật.
• Nhận định được vai trò của bảo tồn di sản kiến trúc trong giáo dục thẩm mỹ và phát triển nghệ thuật truyền thống.
• Khơi gợi lòng tự hào dân tộc và ý thức gìn giữ, phát huy các giá trị văn hoá truyền thống.

KHÁM PHÁ

Bảo tồn di sản kiến trúc là công việc nghiên cứu, tìm hiểu để nhận thức rõ giá trị và ý nghĩa của các di tích kiến trúc. Từ đó, đưa ra các giải pháp nhằm duy trì sự tồn tại lâu dài và tính toàn vẹn của di tích như bảo vệ, bảo quản, sửa chữa, phục chế, tu bổ,... ngoài ra, bảo tồn còn bao gồm giải pháp nâng cao khả năng thích ứng của di tích với điều kiện mới.

NHẬN BIẾT

Các phương pháp đặc thù trong công tác bảo tồn, trùng tu:

• Tu bổ, bảo quản: phòng ngừa hạn chế hư hỏng mà không làm thay đổi yếu tố nguyên gốc; không đe doạ xoá bỏ giá trị nguyên trạng.
• Bảo tồn, trùng tu từng phần hoặc toàn phần: tái lập hình thức di sản theo nguyên mẫu đã từng có, loại bỏ thay đổi không phù hợp hoặc bổ sung bộ phận mất.
• Bảo tồn thích ứng: bảo vệ giá trị nhưng vẫn cho di sản thích nghi với môi trường và xã hội đang thay đổi.

EM CÓ BIẾT

• Liên Hoa Đài (Chùa Một Cột) là ví dụ tiêu biểu về phục dụng di sản kiến trúc.
• Liên Hoa Đài năm 1898 (bản vẽ chụp đầu thế kỉ 20 do kiến trúc sư Lu-i Bơ-da-xi-ê ghi chép).
• Liên Hoa Đài bị phá huỷ năm 1954, được phục dựng năm 1955.
• Trình tự làm: khảo sát cẩn trọng, giữ nguyên trạng phần gốc.
• Ví dụ: Đình Chu Quyền, Hà Nội sau khi trùng tu được giữ nét đẹp đình cổ xưa; Đình Trùng Hạ, Ninh Bình bị mất tính vốn có khi trùng tu không theo nguyên tắc.

Ý NGHĨA CỦA CÔNG TÁC BẢO TỒN

Không chỉ bảo vệ vật lí (bảo dưỡng, bảo quản, sửa chữa, phục chế, tu bổ, tái dựng), bảo tồn còn nhằm:

• nâng cao khả năng thích ứng của di tích;
• phát triển kinh tế, du lịch;
• truyền các giá trị nghệ thuật truyền thống và bản sắc văn hoá cho thế hệ sau;
• nuôi dưỡng nhận thức thẩm mĩ và lòng tự hào dân tộc.

Ví dụ: Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Chùa Am – Cây Đê, Phố cổ Hội An, đền, tháp Mỹ Sơn.

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP KHẢO SÁT HIỆN TRẠNG

• Phương pháp vẽ ghi: thể hiện lại công trình bằng hình chiếu, phối cảnh, chi tiết; yêu cầu rõ ràng, khúc chiết, trung thực. Dùng bút chì, bút kim, màu nước.
• Phương pháp dựng mô hình: tái hiện công trình trong không gian ba chiều; có thể làm thủ công từ gỗ, kim loại, thạch cao, bìa cứng; thường kết hợp tính toán, kiểm tra sức bền.
• Phương pháp in bản dập: in mực bột/màu lên giấy dó hoặc giấy mềm từ bản khắc; phù hợp hoa văn chìm/chạm nổi vừa phải; phản ánh bề mặt trang trí nguyên trạng.
• Phương pháp đổ khuôn: tạo bản sao chi tiết trang trí, điêu khắc bằng thạch cao, silicone hoặc sáp.
• Phương pháp ghi hình: máy ảnh/điện thoại chụp ảnh, quay phim để ghi tài liệu nhanh và trực quan.
• Phương pháp quét tia laser 3D: quét nhanh, thu thập dữ liệu hiện trạng chính xác hơn, có thể kết hợp drone.

Quy trình cơ bản trong thiết kế bảo tồn

1. Khảo sát và lập hồ sơ hiện trạng (ảnh tổng thể, chi tiết, bản vẽ định vị, mặt bằng, mặt cắt, mặt đứng, ghi chú vật liệu, niên đại, tình trạng kĩ thuật).
2. Phân tích và đánh giá hiện trạng (giá trị nghệ thuật, niên đại, mức độ bảo tồn, tình trạng kỹ thuật, nguyên nhân hư hại).
3. Thiết kế và lập hồ sơ phương án bảo tồn (bảo quản, phục chế, tu bổ, phục hồi, tôn tạo).
4. Thẩm định và điều chỉnh phương án theo cơ quan có thẩm quyền; trong thi công cập nhật khi có phát hiện mới.

Ghi nhận tại hiện trường

• Khảo sát thực trạng, chụp ảnh ghi nhận (chi tiết, nứt, xê dịch, xói mòn, rêu, mốc, tảo, côn trùng...)
• Vẽ ghi và trắc đạc ảnh.
• Đối chiếu kết quả lập hồ sơ hiện trạng.
• Dựng mô hình công trình bằng phần mềm 3D.

THẢO LUẬN

• Ý nghĩa của bảo tồn di sản kiến trúc là gì?
• Những phương pháp đặc thù trong công tác bảo tồn, trùng tu là gì?
• Quy trình cơ bản trong thiết kế bảo tồn là gì?
• Việc bảo tồn đem lại lợi ích gì cho cộng đồng?
• Tìm hiểu về bảo tồn giúp gì khi tham quan di sản kiến trúc ở địa phương?

VẬN DỤNG

Lựa chọn một di sản kiến trúc tại địa phương và xây dựng bộ tư liệu gồm:

• ảnh hiện trạng toàn cảnh, nội thất, chi tiết kiến trúc;
• tư liệu lịch sử, quá trình tồn tại, biến đổi, các lần tu bổ;
• dựng lại hình dạng nguyên gốc bằng bản vẽ hoặc mô hình.