Thiết kế đồ dùng sinh hoạt bằng vật liệu sẵn có

BÀI 2 THIẾT KẾ ĐỒ DÙNG SINH HOẠT BẰNG VẬT LIỆU SẴN CÓ

Yêu cầu cần đạt

• Biết về quy trình thiết kế đồ dùng sinh hoạt.
• Phác thảo tạo dáng và hoàn thiện một đồ dùng sinh hoạt từ vật liệu sẵn có.
• Thể hiện sự kết hợp thẩm mỹ và tính ứng dụng thông qua sản phẩm đồ dùng sinh hoạt.
• Phân tích được tính thẩm mỹ và tính ứng dụng thông qua sản phẩm đã thực hiện. Qua đó biết, hiểu và yêu thích lĩnh vực thiết kế công nghiệp.

KHÁM PHÁ

Nghệ thuật thiết kế đồ dùng sinh hoạt

Nghệ thuật thiết kế đồ dùng sinh hoạt góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống và không gian sống của chúng ta. Những vật dụng được thiết kế làm tăng tính tiện ích, thẩm mỹ, giúp cho các hoạt động trở nên thuận tiện, hài hoà với không gian sống. Những thiết kế trong lĩnh vực mĩ thuật ứng dụng cho phép chúng ta suy nghĩ về những ý tưởng mới, khám phá và trải nghiệm những cách thức mới phù hợp với sự phát triển trong lĩnh vực vật liệu, chế tác,...

Thiết bị trong nhà bếp(1)

(1) Nguồn: Shutterstock

Trong sinh hoạt hằng ngày, con người sử dụng nhiều vật dụng cho những mục đích khác nhau. Do đó, khi thiết kế đồ dùng sinh hoạt, nhà thiết kế phải nghĩ đến nhiều đối tượng sử dụng, kể cả người già, người khuyết tật, trẻ em,... Vì vậy, thiết kế công nghiệp nói chung và đồ dùng sinh hoạt nói riêng là hoạt động nghiên cứu, sáng tạo kiểu dáng mới đáp ứng thẩm mỹ và công năng của từng sản phẩm, nhằm giúp cho việc sử dụng trở nên thuận tiện, dễ dàng và hứng thú hơn.

Dụng cụ làm vườn(1)

(1) Nguồn: Shutterstock

NHẬN BIẾT

Sản phẩm đồ dùng sinh hoạt làm từ vật liệu sẵn có

Vật liệu sẵn có, vật liệu tái sử dụng là tất cả những chất, nguyên liệu được dùng để làm ra những sản phẩm khác hoặc đồ dùng, sản phẩm công nghiệp không còn được sử dụng hoặc hết hạn sử dụng. Mỗi loại vật liệu đều có những biện pháp chế biến, tái chế khác nhau. Nếu được phân loại hợp lí và có những hệ thống xử lí phù hợp, khoa học thì những vật liệu này hoàn toàn có thể thay thế các loại nguyên liệu tự nhiên, giảm việc sử dụng nguyên liệu thô và lượng rác thải ra môi trường.

Đồ dùng sinh hoạt bằng vật liệu sẵn có, tái sử dụng là những sản phẩm mới được sáng tạo từ những sản phẩm đã qua sử dụng mang lại lợi ích cho con người và môi trường.

Tim hiểu về công cụ và kĩ thuật thường dùng trong gia công (chế tác) đồ dùng sinh hoạt bằng vật liệu sẵn có.

(1), (2), (3) Nguồn: Shutterstock

EM CÓ BIẾT: Sự khác nhau giữa đồ dùng sinh hoạt được sản xuất thủ công và sản xuất công nghiệp

Tiêu chí	Đồ dùng sản xuất thủ công	Đồ dùng sản xuất công nghiệp
Quy trình sản xuất	Bằng tay hoặc bằng các dụng cụ thủ công.	Bằng máy móc và công nghệ hiện đại.
Giá thành sản xuất	Thường có giá cao hơn do cần nhiều thời gian và kĩ năng sản xuất.	Thường có giá rẻ hơn do quy trình sản xuất được tự động hoá và tối ưu hoá chi phí.
Độ linh hoạt về kiểu dáng	Có thể tuỳ chỉnh và đáp ứng linh hoạt theo nhu cầu của khách hàng.	Thường được sản xuất hàng loạt và không thể tuỳ chỉnh theo từng yêu cầu khác nhau.
Tiến độ sản xuất	Yêu cầu thời gian sản xuất lâu do phải thực hiện thủ công.	Sản xuất hàng loạt trong thời gian ngắn.
Màu sắc, hoa văn	Có tính tự nhiên và đa dạng.	Thường có màu sắc đồng nhất.

Khay làm từ mo cau(1)

Chao đèn làm từ ống đựng đũa và dây điện(2)

(1) Nguồn: Shutterstock (2) Nguồn: Đỗ Tuyền

Một số lưu ý khi lựa chọn vật liệu trong thiết kế đồ dùng sinh hoạt

Khi thiết kế đồ dùng sinh hoạt nói chung và đồ dùng sinh hoạt thủ công nói riêng, nhà thiết kế cần quan tâm tới mức độ an toàn, thuận tiện đối với người sử dụng và tính thân thiện của vật liệu đối với môi trường.

– Mức độ an toàn, thuận tiện

• Vật liệu không gây dị ứng, ảnh hưởng đến sức khoẻ của người sử dụng.
• Tạo dáng thuận tiện, phù hợp khi sử dụng trong thời gian dài.
• Sự kết hợp màu sắc phù hợp với màu tự thân của vật liệu.

Túi xách được làm từ vật liệu tái sử dụng(1)

(1) Nguồn: i1.wp.com

– Mức độ phù hợp với môi trường

• Khi thiết kế cần lưu ý lựa chọn vật liệu với mục đích sử dụng trong nhà hay ngoài trời, cũng như khả năng biến đổi khi sử dụng ở những không gian khác nhau (độ co giãn, biến đổi về màu sắc, kiểu dáng ở môi trường có nhiệt độ khác nhau,...).

Ghế được làm từ bia các-tông(1)

Sinh vật cảnh được trồng trong đồ vật cải tiến từ chiếc tủ cũ(2)

(1), (2) Nguồn: kutegemsfun.blogspot.com

Một số kĩ thuật thực hiện đồ dùng sinh hoạt thủ công

– Kĩ thuật cắt gọt và làm nhẫn

• Cắt bằng kéo, tía dẫn bằng dao trổ.

Kĩ thuật cắt bằng kéo(1)

Kĩ thuật làm nhẫn bằng dũa(2)

• Làm nhẫn mặt phẳng lớn bằng cách áp sát trên bề mặt nóng như chảo, bàn là,...
• Làm nhẫn chi tiết nhỏ bằng giấy ráp.
• Uốn cong để tạo hình bằng cách hơ, đốt chi tiết cần uốn trên ngọn lửa và tác động lực.

– Kĩ thuật tết dây Kĩ thuật này thường dùng trong việc liên kết các sợi dây để tạo thành tấm trước khi tạo hình sản phẩm. Ngoài ra, kĩ thuật này còn được sử dụng để kết hợp các sản phẩm có sẵn để tạo ra một sản phẩm mới có tính trạng trí cao hơn.

Kĩ thuật tết dây thùng(3)

(1), (2) Nguồn: Đông Hưng (3) Nguồn: Shutterstock

EM CÓ BIẾT: Tạo khuôn mẫu trong thiết kế công nghiệp

Khuôn mẫu là dụng cụ (thiết bị) bằng kim loại (hoặc từ vật liệu có độ cứng) dùng để tạo hình sản phẩm theo phương pháp định hình. Mỗi khuôn mẫu thường được chế tạo và sử dụng cho một số lượng chu trình đúc/ ép sản phẩm có thể là một lần hay nhiều lần. Kết cấu và kích thước của khuôn phụ thuộc vào kích thước, hình dáng, chất lượng và số lượng của sản phẩm cần tạo ra.

Với khả năng tạo ra sản phẩm có số lượng lớn, thời gian sản xuất ngắn và mức độ ổn định cao, các sản phẩm khuôn mẫu là công cụ không thể thiếu trong rất nhiều ngành sản xuất công nghiệp, từ các sản phẩm đồ gia dụng đến các sản phẩm hàng không và điện tử hiện đại.

Khuôn chai nhựa đựng nước uống(1)

Mẫu khuôn nhôm để sản xuất chai nhựa trong nhà máy(2)

(1), (2) Nguồn: Shutterstock

Các bước gợi ý làm đồ dùng sinh hoạt bằng vật liệu sẵn có

Xác định loại đồ dùng muốn thực hiện và tìm ý tưởng dựa trên vật liệu sẵn có Vẽ phác thảo và đưa ra phương án thực hiện Gia công vật liệu phù hợp với thiết kế Viết bản mô tả sản phẩm và hướng dẫn cách sử dụng (nếu cần) Hoàn thiện sản phẩm Lắp ghép các vật liệu để tạo hình sản phẩm

– Tham khảo các bước thực hiện một chao đèn từ vật liệu sẵn có(1)

• Tìm ý tưởng và chuẩn bị vật liệu sẵn có
• Vẽ phác thảo và lựa chọn phương án thực hiện
• Gia công vật liệu phù hợp với thiết kế
• Lắp ghép các vật liệu đã gia công để tạo hình sản phẩm
• Lắp thiết bị vào sản phẩm, kiểm tra lại các khớp nối, linh kiện khác để đảm bảo an toàn khi sử dụng
• Hoàn thiện sản phẩm
• Viết mô tả, hướng dẫn cách sử dụng • Tên gọi: Chao đèn • Không gian sử dụng: Dùng trong gia đình. • Khuyến cáo: Không được dùng nước để tẩy rửa, vệ sinh.

Thiết kế và tạo mẫu một đồ dùng sinh hoạt phù hợp với không gian nhà mình bằng vật liệu sẵn có.

Một số đồ dùng sinh hoạt được làm từ vật liệu sẵn có

Ghế được làm từ lốp xe ô tô(1)

Chao đèn được làm từ chai thuỷ tinh(2)

(1), (2) Nguồn: Shutterstock

Bàn được làm từ báo, tạp chí và vỏ hộp(1)

Chậu trồng cây được làm từ vỏ chai nhựa(2)

(1) Nguồn: greendiary.com (2) Nguồn: Shutterstock

(1) Ông đựng bút được làm từ que kem(1) (2) Vật trang trí trong vườn được làm từ lon thiếc và nhựa(2)

THẢO LUẬN

Trao đổi trước nhóm, lớp về sản phẩm đã thực hiện theo từng nội dung gợi ý sau:

• Ý tưởng: Làm sản phẩm gì? Phù hợp với sinh hoạt nào?
• Vật liệu: Sản phẩm làm bằng vật liệu gì?
• Giải pháp thực hiện mẫu sản phẩm đó dùng sinh hoạt:
  • Có những giải pháp nào để thực hiện sản phẩm? Vì sao lựa chọn giải pháp thực hiện sau cùng?
  • Gắn kết các thành phần với nhau bằng gì?

VẬN DỤNG

Mỗi nhóm làm một món đồ sinh hoạt bằng vật liệu tái sử dụng dành tặng cho người thân của mình. Gợi ý:

• Bước 1: Phác thảo ý tưởng dựa trên vật liệu có sẵn.
• Bước 2: Vẽ bản thiết kế và cụ thể hoá phương án thực hiện.
• Bước 3: Xử lí các vật liệu để tạo hình sản phẩm.
• Bước 4: Phối màu và hoàn thiện trang trí.