Khái quát về thiết kế trang phục nghệ thuật

Em có biết

Thiết kế thời trang và thiết kế trang phục cho nhân vật trong vở diễn, bộ phim có những nét tương đồng trong thiết kế và sự khác biệt trong cách ứng dụng cũng như biểu diễn:

– Thiết kế thời trang là sự sáng tạo những kiểu mẫu trang phục để thể hiện những xu hướng đổi mới liên tục của xã hội. Nhiều bộ sưu tập thời trang được trình diễn để giới thiệu, quảng bá sản phẩm sáng tạo của nhà thiết kế. Trong khi đó, thiết kế trang phục nghệ thuật là công việc sáng tạo ra những kiểu dáng trang phục cho các nhân vật theo yêu cầu phản ánh câu chuyện, tính cách nhân vật của mỗi vở diễn/bộ phim; thường tái hiện những chất liệu, kiểu dáng trang phục của nhiều thời kì như quá khứ, hiện tại, tương lai hoặc viễn tưởng nhưng không nhằm mục đích tạo ra các xu hướng trang phục mới trong đời sống xã hội.

– Trong các thể loại phim như lịch sử, khoa học viễn tưởng, kỳ ảo,… việc thiết kế trang phục được làm rất công phu, kĩ lưỡng tạo nên vẻ đẹp và tính cách của nhân vật, đồng thời cũng hoà hợp, gắn bó với bối cảnh được tạo dựng kì công đưa đến người xem nhiều cảm xúc thẳm mĩ.

Trang phục nghệ thuật là trang phục độc nhất, mang cá tính riêng của từng nhân vật (khác với sản xuất hàng loạt) dành cho diễn viên đảm nhiệm vai diễn trong vở kịch, bộ phim cụ thể.

Trang phục nhân vật trong sân khấu, điện ảnh không chỉ là quần, váy, áo ngắn, áo dài,... mà còn bao gồm cả đồ dùng, đồ trang sức gắn bó với nhân vật như giày dép, mũ, cà vạt, khăn quàng, kính đeo mắt, đồng hồ, đồ trang sức (vòng đeo tay, cổ; hoa tai, nhẫn,...).

– Trang phục của các nhân vật trong một vở kịch/ bộ phim dù có những yếu tố mang tính cách điệu nhưng phải gắn với những đặc điểm của trang phục trong đời sống thực như chất liệu, kiểu dáng, màu sắc, thời kì lịch sử (cổ đại, trung đại, hiện đại, đương đại) nhằm tái hiện một cách chân thực về bối cảnh xã hội của thời đại đó.

– Trang phục của các nhân vật trong vở diễn, bộ phim phải thể hiện được vị thế, tầng lớp xã hội (vua, quan, tướng lĩnh, thương lái, thường dân,…), hoàn cảnh (vương giả, giàu, nghèo, bần cùng, … ) cũng như nghề nghiệp, cách sống của nhân vật trong xã hội ở các thời đại, thời kì lịch sử được phản ánh trong kịch bản. Qua đó, trang phục nghệ thuật trở thành hình ảnh đại diện thay thế cho nhân vật.

– Thiết kế trang phục cho các nhân vật trong tác phẩm sân khấu, điện ảnh không chỉ là những bản vẽ, mô hình thiết kế mà phải thể hiện thành sản phẩm, trên cơ sở số đo của diễn viên được phân vai.

CHỈ SỐ ĐO	CHÚ THÍCH	SỐ ĐO
1	Chiều dài áo	Từ phần vai sát cổ, qua ngực xuống nơi bạn muốn
2	Vòng cổ	Vòng quanh chân cổ
3	Vòng ngực	Vòng quanh phần lớn nhất của ngực
4	Eo áo	Vòng quanh chỗ nhỏ nhất của eo
5	Vòng mông	Vòng quanh nơi to nhất của mông
6	Ngang vai	Từ đầu xương vai này qua đầu vai kia
7	Dài tay áo	Từ đầu xương vai đến cổ tay
8	Hạ eo sau	Từ chân cổ đến eo
9	Vòng nách	Từ nách vòng qua đầu xương vai
10	Bắp tay trên	Từ nách vòng qua phần to nhất bắp tay
11	Khuỷu tay	Đo khuỷu tay (cùi chỏ)
12	Cửa tay	Vòng qua phần to nhất của bàn tay (xương ngón cái về ngón út)
13	Vòng đầu	Vòng quanh trán (nếu làm khăn đóng)
14	Chiều cao	Chiều cao từ đỉnh đầu đến chân
15	Cân nặng	Cân nặng hiện tại

Các bước cơ bản thiết kế trang phục trong lĩnh vực nghệ thuật

– Bước 1: Tìm hiểu, phân tích kịch bản và nhân vật

Để có thể thực hiện được công việc thiết kế trang phục cho các nhân vật trong một tác phẩm sân khấu, điện ảnh, hoạ sĩ phục trang cũng như các thành viên khác trong tổ thiết kế mĩ thuật phải nghiên cứu kịch bản, bàn bạc với hoạ sĩ chính và đạo diễn để nắm được đầy đủ nội dung, yêu cầu của kịch bản, hoàn cảnh lịch sử của câu chuyện, giai tầng, nghề nghiệp, hoàn cảnh sống, tính cách,… của từng nhân vật. Từ đó, có được phương án thiết kế phục trang thích hợp theo phong cách sáng tác của mình.

Bảng phân tích, tổng hợp đặc điểm nhân vật trong kịch bản phim Chí Phèo

TT	Tên nhân vật	Tuổi	Phân loại	Nghề nghiệp	Hoàn cảnh sống	Tính cách	Đặc điểm
1	Chí Phèo	38	Chính	Nông dân thất nghiệp, làm thuê	Nghèo đói	Tha hoá, lưu manh, nghiện rượu,…	Say rượu chửi bới cả làng, rạch mặt ăn vạ để lấy tiền nhà giàu mua rượu uống,…
2	Thị Nở	30	Thứ	Làm thuê	Nghèo đói	Có bệnh, thiểu năng trí tuệ	Hình dáng, khuôn mặt quá xấu, ăn mặc rách rưới,…
3	Bá Kiến	68	Thứ	Quan chức địa phương	Địa chủ, giàu có	Oai phong, tàn bạo, mưu mô, xảo quyệt, dàn áp, bóc lột người dân trong làng	Thân người to béo, đầy đặn, áo quần sang trọng, luôn cầm ba toong, hút thuốc lá tẩu gỗ,…
4	Bà Ba (vợ Bá Kiến)	45	Phụ	Vợ thứ ba của Bá Kiến	Ăn bám chồng giàu có	Đồng đảnh, xa hoa, khinh người nghèo khổ,…	Vóc dáng về già đã có phần sồ sề nên chịu khó trang điểm, thay đổi cách ăn mặc để níu kéo tuổi xuân,…
5	Người làm cho nhà Bá Kiến	40		Người dân bình thường trong làng, xã		Thường theo hầu ông bà chủ, nên cũng có vẻ no đủ hơn người dân trong làng
6	Một số dân làng (nông dân) nam	từ 20 đến 50	Quần chúng			Thường trong trạng thái lao động nghề nông vất vả
7	Một số dân làng (nông dân) nữ
8	Một số trẻ em	từ 5 đến 12		Con em những người nông dân trong làng, xã		Nghèo khổ, nhèch nhác

– Bước 2: Sưu tầm, nghiên cứu tài liệu liên quan đến kịch bản và nhân vật

Họa sĩ phục trang tìm kiếm tư liệu liên quan đến thời đại, thời kì, giai đoạn lịch sử được phản ánh trong kịch bản từ nhiều nguồn khác nhau như bảo tàng, trung tâm lưu trữ, thư viện,… để có được những hiểu biết về chất liệu, kiểu dáng, đặc điểm, sự khác biệt về trang phục được nhà biên kịch lựa chọn.

Một số cách khai thác hình ảnh trong thiết kế trang phục nghệ thuật

– Bước 3: Phân tích nhân vật để hình thành ý tưởng, bản vẽ, mô hình thiết kế trang phục nhân vật

Trên cơ sở hiểu biết và các tư liệu (bằng văn bản, hiện vật, tranh, ảnh, video…) đã sưu tầm, họa sĩ phục trang bước vào giai đoạn chuẩn bị sáng tác. Đầu tiên cần thống kê đầy đủ, có hệ thống tất cả những nhân vật chính, phụ, quần chúng,… trong vở diễn/ bộ phim. Sau đó phân loại nhân vật theo giai tầng để có thể sáng tạo, thiết kế những trang phục cho từng nhân vật, nhóm nhân vật của vở diễn, bộ phim.

• Hoa sĩ phục trang cần trình bày, bảo vệ ý tưởng thiết kế với hoa sĩ phụ trách chính khâu thiết kế mĩ thuật, đạo diễn và các thành phần sáng tác khác để trao đổi; tiếp nhận sự đóng góp ý kiến cho việc chỉnh sửa đến khi có được bản thiết kế hoàn chỉnh.

• Từ bản vẽ thiết kế trang phục các nhân vật hoàn chỉnh, hoa sĩ thiết kế trang phục lấy số đo thực tế của từng diễn viên để điều chỉnh theo đúng chiều cao, vòng ngực, vòng bụng, chiều rộng vai, chiều dài chân, tay của diễn viên. Điều này giúp cho khâu dựng mẫu trang phục được thuận lợi và diễn viên sử dụng trang phục biểu diễn vừa vặn, thoải mái, thuận lợi trong diễn xuất cũng như bảo đảm tính thẩm mỹ cho nhân vật mà họ thể hiện.

THẢO LUẬN

Trưng bày sản phẩm thiết kế trang phục trong lĩnh vực biểu diễn và trao đổi theo các câu hỏi sau:

– Sự khác nhau giữa thiết kế thời trang với thiết kế trang phục nghệ thuật là gì? – Đóng góp của trang phục nghệ thuật trong thành công của một bộ phim như thế nào? – Khi thiết kế trang phục cho nhân vật của một vở kịch, bộ phim, bạn cần lưu ý điều gì? – Trong quá trình thực hành lên ý tưởng thiết kế trang phục, bạn gặp khó khăn gì? Bạn đã khắc phục bằng cách nào?

VẬN DỤNG

Lên ý tưởng thiết kế những bộ trang phục cho nhân vật trong một vở kịch, bộ phim yêu thích.

Gợi ý: – Đặc điểm của nhân vật – Bối cảnh xuất hiện của nhân vật (lịch sử, xã hội) – Hình thức thể hiện (vẽ, làm mô hình từ các vật dụng sẵn có như quần, áo cũ và vật liệu như kim sa, trang kim, giấy màu, đê can,…).

Em có biết – Thiết kế trang phục cho các nhân vật trong những vở kịch sân khấu, bộ phim điện ảnh là một nghề sáng tạo đã xuất hiện cùng sự ra đời và phát triển của hai loại hình nghệ thuật này.