Kĩ thuật trồng và chăm sóc cây nhãn

Bài 4 KỸ THUẬT TRỒNG VÀ CHĂM SÓC CÂY NHÃN

Sau bài học này, em sẽ

• Phân tích đặc điểm thực vật học, yêu cầu ngoại cảnh của cây nhãn.
• Trình bày kỹ thuật trồng, chăm sóc, tỉa cành tạo tán và điều khiển ra hoa, đậu quả cho cây nhãn.

1. Đặc điểm thực vật học

a) Bộ rễ

Rễ ăn cọc, phát triển sâu tới 4–5 m ở vùng tơi xốp; tập trung gần tán và tầng đất 0–50 cm.

b) Thân, cành

Cây gỗ lớn, có nhiều cành; năm 3–5 đợt lộc; cành cấp 1–2–3…

c) Lá

Lá kép lông chim, mọc so le, xanh quanh năm, 6–10 lá chét.

d) Hoa

Hoa nhỏ, vàng lục đến nâu, mọc thành chùm đầu cành/nách lá; có cả hoa đực và lưỡng tính.

e) Quả

Hình tròn, vỏ có mùi đặc trưng, thịt vàng; tỷ lệ thịt quả 25–65% theo giống.

2. Yêu cầu ngoại cảnh

• Nhiệt độ: 21–27°C; nơi lạnh <10°C theo chu kỳ để phân hóa mầm hoa đối với nhóm nhãn phía Bắc.
• Mưa/ẩm: 1200–1600 mm/năm; độ ẩm 70–90%.
• Ánh sáng: cây ưa sáng; thiếu sáng làm giảm ra hoa đậu quả.
• Đất: thích hợp trên đất cát, cát pha, phù sa ven sông; cần thoát nước tốt.
• Gió: gió nhẹ giúp thụ phấn; gió mạnh làm rụng hoa quả.

II. Quy trình kỹ thuật trồng và chăm sóc

1. Thời vụ trồng

• Vùng ĐBSCL và Đông Nam Bộ: tháng 6–7.
• Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên: 6–9.
• Miền Bắc: vụ xuân (2–4) và vụ thu (8–10).

b) Khoảng cách

Cách cây 6–7 m, khoảng 280 cây/ha.

c) Chuẩn bị hố

Đào 80 cm sâu đối với đất phù sa/đồng bằng; nếu đất đồi sâu 100–80 cm. Có bảng phân bón lót theo loại đất ở Bảng 4.1.

d) Trồng

Đặt cây giữa hố, đắp kín, lấp đất cao hơn mặt bầu 2–3 cm, vun gốc, buộc cọc, phủ gốc.

2. Kỹ thuật chăm sóc

Bón phân

Bảng 4.2 (kg/cây/năm):

• Kiến thiết cơ bản: hữu cơ 10–30; đạm 0,6–1,0; lân 2,9–3,7; kali 0,7–1,1.
• Kinh doanh: hữu cơ 30–50; đạm 1,7–3,5; lân 3,0–5,0; kali 2,0–4,0.

Bảng 4.3 (thời kì kinh doanh):

• Lần 1 sau thu hoạch: 100% hữu cơ + 30% đạm + 70% lân + 30% kali.

• Lần 2 khi ra hoa: 30% đạm + 30% lân + 20% kali.

• Lần 3 khi đậu quả: 30% đạm + 30% kali.

• Lần 4 sau lần 3 một tháng: 10% đạm + 20% kali.

• Cách bón: lớp ngoài tán cây, xới rãnh và phủ phân rồi tưới.

c) Tưới nước

• Kiến thiết cơ bản: 10–30 lít/cây/tuần hoặc 2 tuần/lần theo tuổi.
• Kinh doanh: 25–40 lít/cây khi phân hóa mầm hoa và giai đoạn quả thành thực/chín.

d) Sâu, bệnh và phòng trừ

• Sâu hại: bọ xít nâu, sâu đục quả, sâu đục thân, sâu đục gốc.
• Bệnh: ghẻ rồng, thối quả, phấn trắng, khô cháy hoa.
• Khuyến nghị: vệ sinh vườn, tỉa cành, loại bỏ sâu bị hại, sử dụng thuốc trong danh mục cho phép; ưu tiên biện pháp sinh học.

III. Kỹ thuật cắt tỉa, tạo tán

• Kiến thiết cơ bản: tạo cành cấp 1 rồi cấp 2, tạo tán theo tầng.
• Kinh doanh: sau thu hoạch tỉa bỏ cành yếu, bệnh, cành che khuất hoặc mọc thấp trong tán.

IV. Kỹ thuật điều khiển ra hoa, đậu quả

• Tạo mầm hoa: khoanh vỏ (0,3–0,5 cm), có thể khoanh lần 2.
• Có thể chặn rễ trên thân.
• Tăng đậu quả: phun phân bón lá hoặc phân bón vi lượng theo giai đoạn ra hoa.

LUYỆN TẬP

1. Phân tích đặc điểm thực vật học và yêu cầu ngoại cảnh của cây nhãn.
2. Trình bày kỹ thuật trồng chăm sóc và một số biện pháp kích thích ra hoa, đậu quả.